Kroniek van een aangekondigde megafaal

Vandaag werd bekend dat de Universiteit van Tilburg prof. dr. D.A. Stapel met onmiddellijke ingang op non-actief stelt. Hij wordt ervan beschuldigd om vervalste gefingeerde data te hebben gebruikt in zijn onderzoeken. Dat is een wetenschappelijke doodzone. De universiteit heeft een diepgaand onderzoek aangekondigd, maar heeft al laten weten dat Stapel niet meer zal terugkeren bij de universiteit:

Volgens rector magnificus prof. dr. Philip Eijlander keert hij niet meer terug naar de universiteit. Eijlander stelt dat ontslag op staande voet niet is uitgesloten. Stapel krijgt geen vertrekregeling aangeboden.

Professor, of eigenlijk “voormalig professor” Stapel heeft ingestemd met dit besluit.

Rector magnificus Eijlander zegt 10 dagen geleden ingelicht te zijn door naaste collega’s van de onderzoeksgroep van Stapel over hun verdenkingen. Hij zegt sindsdien bijna non-stop bezig geweest te zijn met onderzoek. ‘Ik zet niet zomaar een van mijn beste hoogleraren op non-actief. Ik heb hier echt goede aanwijzingen voor.’

Het onderzoek dat de universiteit laat uitvoeren is dus alleen bedoeld om de omvang van de schade vast te stellen.

Stapel was oa. betrokken bij het “geruchtmakende” onderzoek naar de relatie tussen vleesconsumptie, nee meer specifiek denken aan vlees(consumptie), en gedrags- en persoonlijkheidskenmerken. De uitkomst was, zo beweerden de onderzoekers, dat vleeseters egoïstische en eenzame mensen zijn. Carnivoren zouden zich superieur voelen. „Vlees eten haalt het slechtste in de mens naar boven.”

Een van de verantwoordelijke wetenschappers is Roos Vonk, van wie de volgende uitspraak is:

„Vleeseters denken meer in termen van dominantie en de baas zijn. Vlees eten is een manier om je te verheffen boven anderen”

Het onderzoek is, voor zover ik heb kunnen vaststellen, nooit gepubliceerd. Er zijn alleen kranten artikelen over verschenen, en een korte samenvatting op de site van de universiteit. De schaarse informatie die uit de onderzoeksopzet en de methodologie bekend was deed al de nodige wenkbrauwen fronsen.

In een studie werd een groep proefpersonen onzeker gemaakt. Daarna moesten zij kiezen of ze een biefstuk, een omelet of vis wilden eten. In de onzekere groep koos 60 procent voor de biefstuk, terwijl in een controlegroep maar 20 procent het vlees prefereerde. Bij een ander onderzoek kregen sommige mensen een plaatje van een biefstuk te zien en anderen een afbeelding van een koe of een boom. Degenen die de biefstuk hadden gezien, reageerden daarna bij meerkeuzevragen egoïstischer, aldus de hoogleraren. [bron]

Wat denkt u zelf als u dit leest? De wetenschappers trokken in ieder geval zeer vergaande conclusies. Nu weten we dat het onderzoek vervalst was. En ook Roos Vonk weet dat sinds vandaag. Maar wat zij er over schrijft is ongeveer net zo dubieus als het hele onderzoek zelf:

Op 25 augustus j.l. presenteerde ik, samen met collega’s Diederik Stapel en Marcel Zeelenberg, een onderzoek naar de psychologie van vlees. Dit onderzoek hadden we gezamenlijk bedacht en het was uitgevoerd door een assistent van Diederik. Dacht ik. Diederik had mij een mail gestuurd met de materialen en een tabel met resultaten. Op basis daarvan werd een persbericht gemaakt. Omdat we dit zagen als een eerste fase in een onderzoek dat nog vervolgd moest worden, hadden we er nog geen wetenschappelijk artikel over gemaakt.

Zo makkelijk gaat dat dus blijkbaar. Ze vervolgt echter met vergaande conclusies over het “carnivoren onderzoek” terwijl ze helemaal niet weet of die data ook gefingeerd zijn.

Ik moet aannemen dat ook de ‘vlees-data’ berusten op fraude. Bij het bespreken van de resultaten vond ik het wel vreemd dat Diederik de naam van de assistent niet noemde, maar de gedachte aan fraude is geen moment in me opgekomen. Diederik Stapel was een van de beste sociaal-psychologen van Europa. Hij had een vlekkeloze reputatie, hij was een uitstekende docent en decaan en hij leek een toonbeeld van integriteit. Wat hij gedaan heeft is op zichzelf al verbijsterend. Dat uitgerekend hij dit gedaan heeft maakt het extra schokkend en laat zien hoezeer ook wij als psychologen ons volstrekt kunnen vergissen in mensen.

Nee juffie, je moet helemaal niks aannemen. Je moet wachten op de uitkomst van het onderzoek voor je conclusies trekt. Jij was toch wetenschapper?! Hallooo?! Je kunt natuurlijk wel zeggen dat de resultaten van alle onderzoeken, dus ook dat van het carnivoren onderzoek, voorlopig als ongeldig beschouwd moeten worden, totdat duidelijkheid is verkregen uit de aangekondigde audit van de universiteit.

Vervolgens vertelt Roos dat ze kritische journalisten heeft uitgekafferd omdat de uitkomsten en/of methodologie van het onderzoek ter discussie durven te stellen. Dat noemt ze nu een megafaal. Maar waarom eigenlijk?  Ze was in de veronderstelling dat het onderzoek wetenschappelijk correct was uitgevoerd. Met de kennis van toen was haar reactie van professioneel oogpunt dus niet helemaal onbegrijpelijk. Dat ze dat nu een afgang van mega-formaat noemt is dan toch uitermate vreemd? Die reactie was niet zozeer fout, maar wel haar geringe betrokkenheid bij het onderzoek. Als je je naam eraan verbindt wil je toch weten of het onderzoek kwalitatief goed wordt uitgevoerd, of niet dan? Welke waarborgen past Roos eigenlijk in haar onderzoeken toe? Blijkbaar geen?

Het is denkbaar dat deze omvangrijke misstap van één enkele collega effecten heeft op de reputatie van ons gehele vakgebied. Ik begrijp dat dat zo kan werken, maar ik wil  benadrukken dat het hier gaat om een enkele uitzondering

schrijft Roos. Maar hoe weet ze dat? Als er zo makkelijk gefraudeerd kan worden met dit soort onderzoek, wie zegt dan dat dit niet breder voorkomt in haar universiteit of haar vakgebied? Misschien moet je accepteren dat niet al je collega’s volmaakt zijn? Net zo min als veel journalisten, die klakkeloos het persbericht overnemen zonder een kritische vraag te stellen. En misschien moet Roos, tot 2008 voorzitter van Wakker Dier en overtuigd vegetariër, zich met terugwerkende kracht afvragen of haar (wijze van) onderzoek echt wel zo waardevrij is als ze zelf denkt.

Gelukkig is Roos goed in het wegjorissen.

Update:

Wel had Bentveld zijn bedenkingen bij de methode van onderzoek. Mensen werden in een proefopstelling onzeker gemaakt en konden vervolgens kiezen of ze een plaatje van vlees, vis of een vegetarisch gerecht wilden zien. De proefpersonen die een biefstuk te zien kregen, maakten egoïstischer keuzen, vonden zichzelf belangrijker en waren minder bereid anderen te helpen dan de mensen die een omelet voorgeschoteld kregen. Dus maakt vleeseten asociaal en eenzaam, aldus de onderzoekers.

‘Ik heb me natuurlijk ook afgevraagd: kun je zo’n sterk causaal verband wel leggen?’, zegt Bentveld. ‘Ik ben niet iemand die zo maar een berichtje overneemt. Maar Roos Vonk stelde dat het methodologisch allemaal heel goed in elkaar zat. Als een hoogleraar daar heel stellig in is, ga ik daar maar op af. Achteraf is het natuurlijk ongelukkig uitgepakt.’ [bron]

Zie ook de uitzending van De Gids met Roos Vonk over dit onderwerp.

Update 2: Ook Ephimenco gaat er nog een keer overheen.

One thought on “Kroniek van een aangekondigde megafaal

  1. Hier in Nederland is fraude een algemeen goed geworden! Google maar eens naar Ad van Rooij betreffende de sluipende genocide die hier aan de gang is in Nederland, die massaal naar de EU landen uitgevoerd wordt door de grote multinationals in samenwerking met de overheid!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s